Gdy zależy mi na warzywie, które szybko rośnie, długo dostarcza świeżych liści i przy okazji zdobi grządkę, wybieram boćwinę. Burak liściowy nie tworzy dużego korzenia jak burak ćwikłowy, lecz daje mięsiste liście i ogonki, które można wykorzystać w kuchni na wiele sposobów. Poniżej opisuję jego odmiany, terminy siewu, pielęgnację, zbiór oraz praktyczne zastosowania w ogrodzie i na talerzu.
Boćwina daje plon szybko i może rosnąć aż do jesieni
- Jadalne są liście i ogonki, a nie zgrubiały korzeń.
- Najlepszy termin siewu przypada od połowy kwietnia do lipca.
- Pierwsze młode liście można zbierać po około 5-6 tygodniach.
- Roślina lubi słońce, żyzną glebę i stałą, umiarkowaną wilgotność.
- Zewnętrzne liście warto odrywać stopniowo, dzięki czemu roślina odrasta przez wiele tygodni.
Co wyróżnia boćwinę i co właściwie jemy
Boćwina, czyli forma buraka zwyczajnego uprawiana dla części nadziemnych, tworzy dużą rozetę liści. W zależności od odmiany mogą one mieć kolor zielony, bordowy, żółty albo wielobarwny, a ogonki bywają białe, czerwone, różowe lub pomarańczowe. To warzywo użytkowe, ale jego dekoracyjny wygląd sprawia, że dobrze pasuje również do podwyższonych grządek, rabat i dużych donic.
W odróżnieniu od buraka ćwikłowego nie czekamy tu na dorodny korzeń. Najsmaczniejsze są młode blaszki liściowe oraz jędrne ogonki. Liście można przygotować podobnie jak szpinak lub jarmuż, natomiast grube łodygi po ugotowaniu przypominają delikatne szparagi.
Nie mylę jej też z botwiną. Botwina to najczęściej młode liście i korzenie buraka ćwikłowego, używane między innymi do zupy. Boćwina pozostaje na grządce dłużej i jest zbierana wielokrotnie, dlatego lepiej sprawdza się wtedy, gdy chcemy mieć ciągły dostęp do świeżej zieleniny, a nie jednorazowy plon.
Jak wysiać roślinę, żeby szybko ruszyła
Stanowisko i gleba
Najlepsze miejsce jest słoneczne, choć roślina poradzi sobie także w lekkim półcieniu. Wybieram podłoże żyzne, przepuszczalne i zatrzymujące trochę wilgoci, o odczynie mniej więcej pH 6,5-7,0. Ziemia nie może być stale podmokła, bo wtedy korzenie mają gorszy dostęp do powietrza, a wzrost wyraźnie zwalnia.
Przed siewem warto wymieszać glebę z dojrzałym kompostem. Nie przesadzam natomiast z nawozami mineralnymi. Nadmiar azotu może pobudzać duże, efektowne liście, ale jednocześnie sprzyjać gromadzeniu azotanów. Kompost i równomierne podlewanie zwykle dają lepszy, stabilniejszy efekt niż intensywne dokarmianie.
Przeczytaj również: Co sadzić obok ogórków? Sprawdzone sąsiedztwo dla plonów!
Terminy i sposób siewu
Nasiona można wysiewać bezpośrednio do gruntu od około połowy kwietnia, gdy ziemia nie jest już zimna i mokra. Kolejny siew w maju, czerwcu lub na początku lipca pozwala rozłożyć zbiory na cały sezon. Przy późniejszym terminie roślina może być dobrym poplonem po grochu, cebuli lub wczesnych warzywach.
Jedno nasiono boćwiny jest w rzeczywistości skupieniem kilku nasion, dlatego po wschodach często pojawia się kilka siewek w jednym miejscu. Nasiona umieszczam na głębokości około 2-3 cm, w rzędach oddalonych o 40-50 cm. Po wzejściu zostawiam między roślinami mniej więcej 20-30 cm, a nadmiarowe siewki usuwam lub przesadzam.
Rozsada nie jest konieczna, ale może przyspieszyć pierwszy zbiór. Wysiewam ją w marcu lub na początku kwietnia, a młode rośliny przenoszę do ogrodu po zahartowaniu. Z mojego punktu widzenia w przydomowym warzywniku prostszy jest jednak siew wprost do gruntu, szczególnie gdy planujemy kilka terminów zbioru.
Pielęgnacja, która zapewnia liście przez cały sezon
Po wschodach najważniejsze są odchwaszczanie i podlewanie. Boćwina znosi krótkotrwałą suszę lepiej niż szpinak, ale przy niedoborze wody liście stają się mniejsze, twardsze i mniej soczyste. Podlewam ją obficie, gdy wierzchnia warstwa ziemi przeschnie, zamiast codziennie zwilżać tylko powierzchnię.
Ściółka z kompostu, rozdrobnionej kory lub skoszonej, podsuszonej trawy pomaga ograniczyć parowanie. Przy uprawie w donicy trzeba kontrolować wilgotność częściej, bo podłoże wysycha szybciej niż na grządce. Pojemnik powinien mieć co najmniej 20-25 cm głębokości i odpływ wody.
Roślina jest dość odporna na chłód i zwykle znosi lekkie spadki temperatury. W czasie upałów może rosnąć wolniej, ale zazwyczaj dłużej zachowuje dobrą jakość niż szpinak. To jedna z jej największych zalet, szczególnie gdy chcemy mieć zielone liście także w środku lata.
Jeśli liście zaczynają żółknąć, pojawiają się dziury albo wzrost wyraźnie słabnie, najpierw sprawdzam wilgotność i zagęszczenie roślin. Zbyt ciasny siew ogranicza przewiew i utrudnia zbiór. Najczęstszy błąd polega na pozostawieniu wszystkich siewek z jednego skupienia nasion, przez co zamiast kilku mocnych roślin otrzymujemy wiele słabych.
Zbiór bez osłabiania rośliny
Młode liście można zbierać już po około 5-6 tygodniach od siewu, natomiast pełniejsze rośliny osiągają wartość użytkową zwykle po 8-10 tygodniach. Nie wycinam całej rozety, jeśli zależy mi na długim plonowaniu. Odrywam lub odcinam najstarsze liście zewnętrzne, pozostawiając środek, z którego wyrastają kolejne.
Najlepiej zbierać liście rano, gdy są jędrne i dobrze nawodnione. Ogonki można oddzielić od blaszek, ponieważ potrzebują nieco dłuższej obróbki cieplnej. Młode liście są delikatne i nadają się do sałatek, starsze lepiej krótko poddusić lub zblanszować.
| Rodzaj zbioru | Kiedy | Najlepsze zastosowanie |
|---|---|---|
| Młode liście | Po około 5-6 tygodniach | Sałatki, kanapki, koktajle, baby leaves |
| Dojrzałe liście | Po około 8-10 tygodniach | Duszenie, zupy, farsze, zapiekanki |
| Mięsiste ogonki | Gdy osiągną odpowiednią grubość | Gotowanie, pieczenie, dania podobne do szparagów |
Świeże liście szybko tracą jędrność, dlatego najlepiej wykorzystać je w ciągu kilku dni. W lodówce przechowuję je luźno owinięte wilgotnym ręcznikiem papierowym. Do dłuższego przechowywania lepiej nadaje się krótkie blanszowanie i zamrożenie niż trzymanie surowych liści przez wiele tygodni.
Odmiany i pomysły na wykorzystanie w kuchni
Odmianę dobieram przede wszystkim do tego, czy zależy mi bardziej na smaku, obfitych ogonkach, młodych liściach czy wyglądzie. Kolorowe typy są efektowne, ale nie zawsze mają wyraźnie lepszy smak. Jeśli roślina ma rosnąć blisko domu albo na tarasie, walory dekoracyjne rzeczywiście mogą mieć znaczenie.
| Odmiana lub typ | Wygląd | Dla kogo będzie dobrym wyborem |
|---|---|---|
| Lucullus | Jasne, żółtozielone liście i białozielone ogonki | Dla osób, które chcą łagodnej odmiany do regularnego gotowania |
| Rhubarb Chard | Ciemne liście i intensywnie czerwone ogonki | Do ozdobnych warzywników i dań, w których kolor ma znaczenie |
| Bright Lights | Mieszanka roślin o różnych kolorach ogonków | Do donic, podwyższonych grządek i dekoracyjnych kompozycji |
| Bali | Czerwone unerwienie i delikatniejsze liście | Do zbioru młodych liści oraz sałatek |
W kuchni najprościej podzielić liście i ogonki, a potem przygotować je osobno. Liście duszę z czosnkiem i oliwą, dodaję do makaronu albo zawijam w nie farsz. Ogonki kroję na kawałki i gotuję lub piekę, ponieważ ich lekko chrupiąca struktura dobrze kontrastuje z miękkimi liśćmi.
Przy większych, starszych liściach sprawdza się blanszowanie. Krótkie zanurzenie we wrzątku poprawia ich teksturę i ułatwia zawijanie. Boćwina zawiera naturalnie występujące szczawiany, dlatego osoby, które mają zalecone ograniczanie tych związków w diecie, powinny przygotowywać ją zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka.
Kolorowe odmiany mogą pełnić podwójną funkcję. Posadzone przy ziołach, aksamitkach albo na brzegu warzywnika tworzą dekoracyjną, jadalną rabatę. To dobry sposób na wprowadzenie warzyw do ogrodu, w którym nie chcemy rezygnować z ozdobnego charakteru aranżacji.
Mały plan uprawy, który ogranicza błędy
Jeśli zaczynam od zera, wysiewam pierwszą partię w drugiej połowie kwietnia, a drugą po około 3-4 tygodniach. Dzięki temu nie wszystkie rośliny dojrzewają jednocześnie. Pilnuję też, aby nie sadzić ich w tym samym miejscu po innych burakach lub szpinaku, bo rozsądne zmianowanie pomaga utrzymać zdrowszą glebę.
- Wybierz słoneczne lub lekko półcieniste miejsce.
- Dodaj kompost i zadbaj o przepuszczalne podłoże.
- Wysiej nasiona na głębokość około 2-3 cm.
- Po wschodach przerwij rośliny do odstępów 20-30 cm.
- Podlewaj regularnie, ale nie utrzymuj grządki w błocie.
- Zbieraj najstarsze liście z zewnątrz, pozostawiając środek rozety.
Tak prowadzona uprawa nie wymaga wiele pracy, a odwdzięcza się długim okresem zbiorów. Dla mnie największą wartością boćwiny jest połączenie łatwej pielęgnacji, użyteczności i dekoracyjnego wyglądu. Wystarczy kilka roślin, aby przez większą część sezonu mieć świeże liście do obiadu i efektowną zieleń na grządce.
